Home    Biografia    Studio    Mastering    Artykuły    Albumy    Sklep    FAQ    Kontakt    Linki

  
 SYNTEZATORY  I  SAMPLERY


 
                                          Historia rozwoju syntezatorów i samplerów - część I

Nie można sobie nawet wyobrazić, czym byłaby dzisiejsza muzyka bez syntezatorów i samplerów. Zapewne nie byłoby ani muzyki klubowej, ani hip-hopu, a style muzyczne rozwijałyby się w całkiem inną stronę.

W rozdziale tym pragniemy dać solidną podstawę teoretyczną dla każdego, kto chciałby poznać historię, zasady budowy i działania oraz zastosowanie syntezatorów i samplerów w produkcji muzyki. Ogrom tematu nie pozwala na bardzo szczegółowe pisanie o każdym z nich, postaramy się jednak dać dość szeroki przekrój tego, co najważniejsze zarówno pod względem historii, jak i zasad działania syntezatorów i samplerów. 

Co to takiego jest syntezator? Syntezator jest elektronicznym instrumentem muzycznym, zawierającym różne moduły, takie jak oscylatory (oscillators), filtry (filters), wzmacniacze kontroli napięciowej, (voltage control amplifiers), które używane są do wytwarzania dźwięków niemożliwych do uzyskania przez zwykłe instrumenty. Dzięki powstaniu tych instrumentów mogła się rozwinąć całkowicie osobna gałąź muzyki, a mianowicie muzyka elektroniczna. 
 

Samo słowo "syntezator" pochodzi od słowa "synteza". Zaś słowo synteza oznacza złożenie w całość jakichś pojedynczych składowych. Syntezator zawiera właśnie takie 3 najbardziej podstawowe moduły: 
1 moduł wytwarzający dźwięk czyli oscylator
2 moduł służący do sterownia tym dźwiękiem w sposób muzyczny, tzn. klawiatura 
3 moduł filtrów i procesorów do zmiany charakteru tego dźwięku. W skład tego modułu wchodzi najczęściej VCA, regulatory tak zwanej obwiedni wzmacniacza, które pozwalają na ustawienie różnych charakterystyk wybrzmienia dźwięku jak również obwiednie filtra, mogących zmieniać charakterystykę działania filtra w zależności od czasu. 

Od dłuższego już czasu syntezatory często posiadają też wbudowany moduł sekwencera służący do programowania syntezatora tak, aby sam odtwarzał różne rytmy czy frazy, oraz moduł do zapamiętywania ustawień. Pierwszym syntezatorem wyposażonym w takie banki pamięci brzmień był Prophet 5, a było to wprost nieocenione z punktu widzenia muzyka, który nie musiał ustawiać każdej barwy na nowo. 


Krótka historia i rodzaje syntezatorów

Pierwszym na świecie syntezator został wynaleziony w roku 1919 przez Leona Theremina. Nazwał go Aetherphone, jednak ta nazwa się nie przyjęła i syntezator ten stał się znany jako Theremin. Jest to jeden z niewielu instrumentów elektronicznych, które nie wymagają kontaktu fizycznego, aby na nich grać. Muzyk grający na nim po prostu porusza rękami w pobliżu 2 anten syntezatora i za pomocą tych ruchów kontroluje głośność i wysokość dźwięku. Syntezator ten był używany w licznych nagraniach, jak np. jako ścieżka dźwiękowa do filmu "Forbidden Planet", w piosence "Good Vibrations" grupy Beach Boys i jest używany nadal. 

Poniższe zdjęcia ilustrują zarówno wygląd instrumentu, jak i sposób gry na nim. Na pierwszym zdjęciu Leon Theremin:

   
 

  



Przykład dźwiękowy Theremin:
  Syntezator Theremin - mp3


Kolejnym istotnym wynalazkiem w historii budowy syntezatorów jest Ondes Martenot:

Wynalazł go Maurice Martenot (1898 - 1980) gdy, jako technik radiowy podczas I Wojny Światowej, zauważył "czystość wibracji produkowanych przez lampy, które mogą być kontrolowane za pomocą kondensatora". Był to jeden z pierwszych instrumentów elektronicznych na świecie, a jedyny, który zainspirował olbrzymi repertuar utworów, i który jest nadal w użyciu dzisiaj. Martenom rozpoczął prace nad Ondes Martenot w 1919. Instrument nie był jednak zaprezentowany publicznie aż do maja 1928, kiedy to odniósł niebywały sukces w Operze Paryskiej. Ten triumf umożliwił Martenotowi światowe tournee koncertowe. 
Instrument Martenota jest nadal w użyciu i nauczaniu w około dziesięciu konserwatoriach muzycznych, (Francja, Kanada). Firmy Ambro OLIVA i SEAM udoskonaliły ten instrument i jest on dostępny pod tymi nowymi nazwami od 2001 roku.

Ondes Martenot to instrument monofoniczny, składający się z 3 dyfuzerów : dyfuzer "główny" (tradycyjny głośnik), dyfuzer "rezonansowy" oraz "metallique" (gong wprawiany w wibracje za pomocą silnika, metal zastępuje tu membranę głośnika, co daje metaliczny dźwięk z precyzyjną wysokością. 
Dyfuzer rezonansowy ma 2 odmiany : tzw. "Palme", która jest głośnikiem w kształcie płomienia , ze strunami umieszczonymi na komorze rezonansowej, pozwalającymi wybrzmiewać dźwiękowi na zasadzie rezonansu, i druga, bardziej nowoczesna, tzw. "Resonnance", która jest zbudowana na sprężynach z identyczną zasadą wybrzmiewania przez rezonans) 


Mobilna klawiatura pozwala na kontrolowanie wibracji, a również na uzyskiwanie mikro interwałów. Z przodu i wzdłuż klawiatury jest wstęga z pierścieniem, przez który wykonawca wkłada palec wskazujący swojej prawej ręki. Częstotliwość instrumentu jest ustalana przez położenie właśnie tego palca Umożliwia to uzaskanie takich samych efektów, jak na instrumentach smyczkowych bezprogowych czy głosie ludzkim (np. glissando). Zakres Ondes Martenot jest bardzo szeroki, bo wynosi aż 7 oktaw. Po lewej znajduje się szuflada zawierająca wszystkie regulatory : brzmienia (100 możliwych kombinacji), klawisze transpozycji (między innymi ćwierćtony), regulatory głośnika, balans, różowy szum i "touche d'intensité" (klawisz ekspresji). Instrument posiada również 2 pedały kontrolowane stopą- pedał wyciszenia i wybrzmienia.

Na Ondes Martenot zostało napisanych 1200 kompozycji w bardzo odmiennych stylach : balet, piosenki, film, sztuki teatralne, jazz, rock, muzyka współczesna, reklamy radiowe i telewizyjne. 


Oto próbka brzmienia tego wspaniałego syntezatora pochodząca z koncertu Joliveta na Ondes Martenot: 

Ondes Martenot - mp3



Niedługo po Ondes Martenot wynaleziono inny, bardzo ważny w historii syntezator, który nazwano Trautonium:

Trautonium to instrument wynaleziony przez niemieckiego inżyniera dr Freidrich'a Adolfa Trautwein'a, który po raz pierwszy zaprezentowany został na wystawie w 1930r. W latach 1932-35 był seryjnie produkowany prze firmę Telefunken. Słynne utwory muzyczne z użyciem tego instrumentu napisali Paul Hindemith (Concertina for Trautonium and Orchestra), Höffer, Genzmer, Julius Weismann, a również Oskar Sala, który stał się wirtuozem tego instrumentu, a nawet kontynuował prace nad jego rozwojem, wprowadzając swoje własne warianty- 'Mixtur-Trautonium', 'Concert-Trautonium' i 'Radio - Trautonium'. Dr Freidrich Trautwein również wynalazł 'Amplified Harpsichord'(1936) i 'Electronic Bells' (1947). 

'Trautonium' posiadał klawiaturę składającą się z drutu oporowego, rozciągniętego na szynie metalowej. Był on oznaczony chromatycznie, podobnie do klawiatury fortepianu i był podłączony do lampowego oscylatora. Wykonawca poprzez naciskanie drutu dotykał do szyny, czym zamykał obwód, a dźwięk z oscylatora był wzmacniany za pomocą głośnika. Pozycja palca na drucie kontrolowała oporność drutu, co dawało odpowiednią częstotliwość. Trautonium miał zakres 3 oktaw, które mogły być transponowane za pomocą przełącznika. Dodatkowe obwody mogły być dodawane w celu kontroli barwy dźwięku przez wzmacnianie harmonicznych tonu podstawowego, składowe nieharmoniczne również mogły być dodawane przez selektywne filtrowanie. Ta unikalna forma syntezy tzw. "subtraktywnej" dawała interesujący ton, różniący znacznie ten instrument od innych syntezatorów lat '20 i '30 ubiegłego wieku. Instrument posiadał również pedał kontrolujący ogólną głośność. 



Oto próbka brzmienia tego oryginalnego instrumentu: 
 Trautonium - mp3    Trautonium_2 - mp3   


Kolejnym, znaczącym w historii muzyki syntezatorem był wynaleziony przez inżyniera elektronika Harry Olsena syntezator RCA Mark I






   



Po lewej widać pomieszczenia wypełnione modułami syntezatora. Zdjęcie prawe pokazuje wynalazców instrumentu, Harry'ego Olsona (w głębi) i Herberta Belar'a (z przodu). 
Był on znacznie bardziej skomplikowany niż Theremine, Trautonium czy Ondes Martenot. Posiadał sterowanie za pomocą taśmy papierowej szerokości 38 cm, na której w kodzie binarnym zakodowane były informacje o nutach oraz frazach dla sekwencera. Rozwój tego syntezatora kosztował firmę RCA 500 000 dolarów. 



Nieznacznie udoskonaloną odmianą był Mark II, używający 24 nastawne oscylatory:

Po przejściu maszyny na własność Columbia-Princeton Electronic Music Center w 1959 roku, używał go Milton Babbitt do tworzenia takich dzieł jak 'Philomel', na dźwięk syntezowany i sopran. 
 

Oto przykład dźwiękowy z utworu Babbita Ensebles For Synthesizer: RCA Mark II .mp3>>>  


Większość instrumentów elektronicznych produkowanych na przestrzeni lat '20, '30 i '40 ubiegłego wieku były to różne odmiany organów elektronicznych. Na szczególną uwagę zasługują tutaj organy Hammonda:


Pierwsze z nich zbudowane zostały w roku 1935. Stały się one bardzo popularnym instrumentem klawiszowym w latach sześćdziesiątych i siedemdziesiątych i były używane przez największych wirtuozów instrumentów klawiszowych, takich jak Steve Winwood, Ion Lord z Deep Purple, Tony Banks z Genesis, Rick Wakeman z Yes, Rick Wright z Pink Floyd, Keith Emmerson z Emmerson, Lake And Palmer i wielu innych.

Wynalazcą i producentem organów Hammonda był Laurens Hammond. Początkowo, organy te były sprzedawane dla kościołów jako tańsza alternatywa dla organów tradycyjnych, szybko jednak znalazły zastosowanie w jazzie, bluesie, muzyce gospel a także soulu, rocku i fusion lat sześćdziesiątych i siedemdziesiątych. Najsłynniejszy model organów Hammonda to B3 i C3, które ukazały się w 1955 roku. Tak więc, choć intencją Hammonda było wykonanie tańszego substytutu organów piszczałkowych, prędko stały się one bardzo rozpowszechnionym instrumentem tworzącym klasę samą w sobie, a muzycy tacy jak Jimmy Smith przyczynili się do ich niebywałego upowszechnienia.


Organy Hammonda wykorzystują do wytworzenia dźwięku wirujące tarcze umieszczone w przetwornikach elektromagnetycznych. Dlatego nie jest to instrument czysto elektroniczny, ale raczej elektromechaniczny. Dźwięki wytwarzane przez mechanicznie wirujące tarcze mogą być miksowane przez liczne manuały w postaci wysuwanych przełączników i w ten sposób dawać bardzo złożone kombinacje tonu. Organy Hammonda są pierwszym instrumentem elektronicznym, który prawdziwie zmienił oblicze muzyki takiej, jaką znamy teraz.

Przykład dźwiękowy organów Hammmond C3:
 Organy Hammonda - mp3   


W latach pięćdziesiątych ubiegłego stulecia instrumenty elektroniczne zaczęto traktować coraz poważniej. Stało się tak, ponieważ w tym okresie doszedł do głosu nowy styl w muzyce klasycznej zwany "musique concrete". Styl ten polega na wykorzystywaniu różnych dźwięków z otoczenia w nagraniu muzycznym i łączeniu ich w kompozycję. Było to też związane z upowszechnieniem się taśmy magnetofonowej jako nośnika w nagraniach. Dźwięki były nagrywane, ich wysokość zmieniana poprzez manipulacje prędkością taśmy, następnie były one procesowane przez różne filtry, cięte, zapętlane, wreszcie łączone w kompozycję. Właściwie można powiedzieć, że elementy techniki używane w muzyce konkretnej są nadal żywe dzisiaj w samplerach cyfrowych, które są w stanie naśladować wszelkie tricki związane z taśmą magnetofonową, ale oczywiście ze znacznie większym stopniem precyzji i wyższą jakością. 

Z początku syntezatory były bardzo drogie, ich budowa była prowadzone przeważnie przez hobbystów zdeterminowanych w poszukiwaniach nowych dźwięków, a dostęp do nich miały tylko takie instytucje jak akademie muzyczne czy filharmonie. Prawdziwy rozkwit syntezatorów przyniosły lata sześćdziesiąte, kiedy to zespoły takie jak The Beatles, Pink Floyd, Yes, Genesis, King Crimson i wiele innych zaczęły masowo wprowadzać je do swojego brzmienia. Ale nawet wtedy syntezator był jedynie dodatkiem do innych instrumentów. W pełni samodzielne syntezatory stały się dopiero za sprawą takich muzyków jak Jean-Michel Jarre, Klaus Shultze czy Isao Tomita. Polegali oni bowiem na syntezatorach nie tylko jako instrumentach dodatkowych, ale kreowali właściwie wszystkie ścieżki utworu z ich użyciem. W drugiej połowie lat sześćdziesiątych ubiegłego stulecia szczególnie ciekawą formą eksperymentowania z taśmą magnetofonową był tzw. Mellotron. Był to pierwowzór współczesnego samplera, który zamiast próbek cyfrowych używał zapętlonej taśmy magnetofonowej z nagranymi fragmentami jakiegoś dźwięku, np. chóru albo sekcji smyczków.


Był to oczywiście bardzo skomplikowany i drogi instrument, dający tym niemniej niezwykle ekspresyjne możliwości brzmieniowe nie do uzyskania żadna inną drogą. Przykładem jednych z najlepszych zastosowań Mellotronu w historii muzyki jest płyta " In The Court Of The Crimson King" grupy King Crimson. Poniższe zdjęcia przedstawiają mechanikę Mellotronu oraz kilka innych jego wersji:



  

  

     



Historia rozwoju syntezatorów i samplerów - część II>>>

English version     

 

Wszystkie artykuły objęte są międzynarodowym prawem autorskim. 
Copyright ® by Mariusz Wojtoń, 2007. Kopiowanie, wykorzystywanie fragmentów w jakichkolwiek celach bez porozumienia z autorem wzbronione. 
Emotion Converting Plantâ is registered trademark of Mariusz Wojtoń. 





 

Studio Masteringu ECP
 
Mastering Studio  ECP

 

 

Koncerty

 

Tuning